Συχνά, όταν ακούμε τη λέξη «τραύμα», το μυαλό μας πηγαίνει σε έντονα ή ακραία γεγονότα. Όμως το ψυχικό τραύμα δεν αφορά μόνο όσα φαίνονται “μεγάλα” απ’ έξω. Αυτό που κάνει μια εμπειρία τραυματική δεν είναι μόνο το γεγονός καθαυτό, αλλά κυρίως το πώς το βίωσε το άτομο εσωτερικά και αν είχε τη δυνατότητα να νιώσει ασφάλεια, υποστήριξη και προστασία εκείνη τη στιγμή. Το τραύμα μπορεί να προκύψει από ένα μεμονωμένο γεγονός, όπως ένα ατύχημα ή μια απώλεια, αλλά και από εμπειρίες που επαναλαμβάνονται μέσα στον χρόνο: συναισθηματική απόρριψη, φόβος, κριτική, αστάθεια, παραμέληση ή σχέσεις όπου το άτομο ένιωθε συνεχώς ότι πρέπει να “προσέχει” για να είναι ασφαλές.

Τι συμβαίνει στον άνθρωπο όταν βιώνει τραύμα

Όταν ένας άνθρωπος βιώνει κάτι που το νευρικό του σύστημα αντιλαμβάνεται ως απειλητικό, ο οργανισμός ενεργοποιείται για να προστατευτεί. Το σώμα και ο εγκέφαλος μπαίνουν σε κατάσταση επιβίωσης. Σε αυτές τις στιγμές, δεν λειτουργούμε με ηρεμία και επεξεργασία, αλλά με μηχανισμούς προστασίας. Μπορεί να εμφανιστούν αντιδράσεις όπως:

• πάγωμα
• υπερένταση και συνεχής εγρήγορση
• απομάκρυνση από τα συναισθήματα
• ανάγκη ελέγχου
• δυσκολία εμπιστοσύνης
• έντονος φόβος εγκατάλειψης ή απόρριψης

Το σημαντικό είναι ότι πολλές από αυτές τις αντιδράσεις δεν είναι “υπερβολές” ή “αδυναμίες”. Συχνά είναι τρόποι με τους οποίους ο άνθρωπος έμαθε να προστατεύεται.

Πώς το τραύμα επηρεάζει τη ζωή και τις επιλογές

Το τραύμα δεν μένει μόνο στο παρελθόν. Πολύ συχνά επηρεάζει τον τρόπο που κάποιος βλέπει τον εαυτό του, τους άλλους και τον κόσμο. Ένας άνθρωπος μπορεί χωρίς να το συνειδητοποιεί:

• να δυσκολεύεται να νιώσει ασφαλής
• να φοβάται την οικειότητα
• να αποφεύγει τη σύνδεση
• να μένει σε σχέσεις που τον πληγώνουν
• να νιώθει υπερβολική ευθύνη για τους άλλους
• να σαμποτάρει καταστάσεις που τον κάνουν να νιώθει εκτεθειμένος
• να αναζητά συνεχώς επιβεβαίωση
• να δυσκολεύεται να ξεκουραστεί ή να χαλαρώσει

Πολλές φορές, οι επιλογές που φαίνονται “παράλογες” απ’ έξω, έχουν νόημα όταν κατανοήσουμε τι έχει βιώσει το άτομο και τι προσπαθεί ασυνείδητα να αποφύγει ή να προστατεύσει.

Το τραύμα στις σχέσεις

Οι στενές σχέσεις είναι συχνά το σημείο όπου τα τραύματα ενεργοποιούνται πιο έντονα. Αυτό συμβαίνει επειδή η συναισθηματική εγγύτητα αγγίζει βαθιές ανάγκες: την ασφάλεια, την αποδοχή, την εμπιστοσύνη και τον φόβο της απόρριψης. Έτσι, κάποιος μπορεί:

• να απομακρύνεται όταν νιώθει κοντά με κάποιον
• να φοβάται ότι θα πληγωθεί ή θα εγκαταλειφθεί
• να δυσκολεύεται να εκφράσει ανάγκες
• να νιώθει έντονο άγχος σε συγκρούσεις
• να γίνεται υπερβολικά προσαρμοστικός
• ή να αντιδρά πολύ πιο έντονα από όσο “δικαιολογεί” η κατάσταση

Συχνά, δεν αντιδρούμε μόνο σε αυτό που συμβαίνει στο παρόν, αλλά και σε ό,τι έχει καταγραφεί μέσα μας από παλαιότερες εμπειρίες.

^{Γιατί είναι σημαντικό να αναγνωρίζουμε το τραύμα με κατανόηση}

Πολλοί άνθρωποι μεγαλώνουν πιστεύοντας ότι “υπερβάλλουν”, ότι “θα έπρεπε να το έχουν ξεπεράσει” ή ότι κάτι δεν πάει καλά με τους ίδιους. Όμως το τραύμα δεν ξεπερνιέται απλώς με λογική ή θέληση. Η κατανόηση του τραύματος δεν σημαίνει ότι μένουμε στο παρελθόν. Σημαίνει ότι αρχίζουμε να βλέπουμε με περισσότερη συμπόνια τον τρόπο που ο οργανισμός και η ψυχή προσπάθησαν να επιβιώσουν.

Μπορεί να υπάρξει θεραπεία;

Η επεξεργασία του τραύματος είναι μια σταδιακή διαδικασία που χρειάζεται ασφάλεια, χρόνο και υποστήριξη. Μέσα από τη θεραπευτική σχέση, πολλοί άνθρωποι αρχίζουν σταδιακά:

• να κατανοούν καλύτερα τις αντιδράσεις τους
• να αναγνωρίζουν τις ανάγκες τους
• να νιώθουν μεγαλύτερη ασφάλεια στο σώμα και στις σχέσεις
• να χτίζουν εμπιστοσύνη στον εαυτό τους
• και να δημιουργούν πιο σταθερούς και ουσιαστικούς τρόπους σύνδεσης

Η θεραπεία δεν σημαίνει ότι “σβήνει” το παρελθόν. Σημαίνει ότι το παρελθόν παύει να καθορίζει τόσο έντονα το παρόν.

Πολλές φορές, πίσω από δυσκολίες στις σχέσεις, στο άγχος, στην αυτοεκτίμηση ή στην αίσθηση ότι “κάτι δεν πάει καλά”, υπάρχει μια ιστορία που δεν έχει ακόμη ακουστεί με ασφάλεια και κατανόηση. Και πολύ συχνά, η αρχή της θεραπείας ξεκινά τη στιγμή που κάποιος σταματά να αναρωτιέται «τι έχω λάθος;» και αρχίζει να αναρωτιέται: «Τι έχω περάσει;»