Ο όρος gaslighting προέρχεται από την ταινία του 1944 «Gaslight», όπου ένας άντρας προσπαθεί συστηματικά να κάνει τη σύζυγό του να αμφισβητήσει τη δική της αντίληψη της πραγματικότητας, μέσα από μικρές, επαναλαμβανόμενες παραμορφώσεις της αλήθειας. 

Σήμερα, ο όρος χρησιμοποιείται για να περιγράψει μια ιδιαίτερα επιβαρυντική μορφή ψυχολογικής χειραγώγησης, που μπορεί να εμφανιστεί σε στενές διαπροσωπικές σχέσεις.

Τι είναι το gaslighting;

Το gaslighting είναι μια μορφή συναισθηματικής κακοποίησης όπου ένα άτομο, συνήθως μέσα σε μια σχέση με ανισορροπία δύναμης, προσπαθεί να σε κάνει να αμφισβητήσεις:

• τη μνήμη σου
• την κρίση σου
• τα συναισθήματά σου
• ακόμα και την ίδια σου την πραγματικότητα

Με την πάροδο του χρόνου, μπορεί να αρχίσεις να νιώθεις ότι “κάτι δεν πάει καλά με εσένα”, ότι υπερβάλλεις ή ότι δεν μπορείς να εμπιστευτείς τον εαυτό σου. Αυτό δεν συμβαίνει επειδή “χάνεις τον έλεγχο”, αλλά επειδή η πραγματικότητά σου σταδιακά διαστρεβλώνεται μέσα από επαναλαμβανόμενη άρνηση, αμφισβήτηση ή παραποίηση όσων βιώνεις.

Πώς μπορεί να σε επηρεάσει

Όταν κάποιος υπομένει για καιρό τέτοιες συμπεριφορές, είναι συχνό να εμφανιστούν:

• σύγχυση και αμφιβολία για τον εαυτό
• μειωμένη αυτοεκτίμηση
• δυσκολία στη λήψη αποφάσεων
• αίσθηση ότι “υπερβάλλεις” ή “είσαι υπερβολικά ευαίσθητος/η”
• συναισθηματική εξάρτηση από το άλλο άτομο

Πολλοί άνθρωποι περιγράφουν μια εσωτερική εμπειρία όπου αρχίζουν να αναρωτιούνται αν μπορούν να εμπιστευτούν τη δική τους αντίληψη.

Σε ποιες σχέσεις μπορεί να εμφανιστεί

Το gaslighting μπορεί να εμφανιστεί σε οποιαδήποτε σχέση υπάρχει ανισορροπία δύναμης ή συναισθηματικός έλεγχος, όπως:

• σε ερωτικές σχέσεις
• στο οικογενειακό περιβάλλον
• στον χώρο εργασίας
• σε σχέσεις όπου υπάρχει εξάρτηση ή φόβος σύγκρουσης

Δεν αφορά πάντα “κραυγαλέες” καταστάσεις. Συχνά είναι πιο λεπτές και επαναλαμβανόμενες συμπεριφορές που σταδιακά επηρεάζουν την αυτοπεποίθηση του ατόμου.

Γιατί είναι δύσκολο να το αναγνωρίσεις

Ένα από τα πιο δύσκολα στοιχεία του gaslighting είναι ότι δεν φαίνεται πάντα ξεκάθαρα απ’ έξω. Ειδικά όταν προέρχεται από άτομα που αγαπάς ή εμπιστεύεσαι, μπορεί να αρχίσεις να αμφισβητείς περισσότερο τον εαυτό σου παρά τη σχέση. Συχνά, το βασικό ερώτημα που εμφανίζεται είναι:

“Μήπως το φαντάζομαι;” Και αυτό ακριβώς είναι μέρος της εμπειρίας που προκαλείται.

Τι μπορείς να κάνεις αν το αναγνωρίζεις σε μια σχέση σου

Αν κάτι από τα παραπάνω σου φαίνεται γνώριμο, είναι σημαντικό να ξέρεις ότι δεν χρειάζεται να το διαχειριστείς μόνος/η σου. Μερικά πρώτα βοηθητικά βήματα μπορεί να είναι:

• να δώσεις χώρο στα συναισθήματά σου χωρίς να τα ακυρώνεις
• να μιλήσεις με ανθρώπους που εμπιστεύεσαι
• να καταγράψεις τι συμβαίνει, ώστε να μπορείς να το βλέπεις πιο καθαρά
• να απευθυνθείς σε έναν ειδικό ψυχικής υγείας

Η ψυχοθεραπεία μπορεί να σε βοηθήσει να ξεχωρίσεις τι συμβαίνει στη σχέση σου από το πώς έχεις αρχίσει να το ερμηνεύεις μέσα σου, και να ξαναχτίσεις εμπιστοσύνη στη δική σου εμπειρία.

Ένα τελευταίο σημαντικό μήνυμα

Όταν κάποιος βιώνει gaslighting, αυτό που πλήττεται περισσότερο δεν είναι μόνο η σχέση, αλλά η εμπιστοσύνη στον ίδιο του τον εαυτό. Η αποκατάσταση αυτής της εμπιστοσύνης είναι μια διαδικασία που γίνεται σταδιακά και με υποστήριξη.